Skip Ribbon Commands
Skip to main content
SKHCN > chitiettin
 

 Chi tiết tin

 
NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA MÁY X QUANG VÀ CÁC KHÍA CẠNH TỐI ƯU HÓA AN TOÀN BỨC XẠ TRONG X QUANG CHẨN ĐOÁN TRONG Y TẾ
Đăng bởi Ánh Tuyết .Vào ngày 24/11/2016. Đã xem 2019 lượt
Ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ...

     Ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ được triển khai ở Việt Nam từ khá sớm. Hiện nay, chúng ta đã triển khai ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ khá rộng rãi trong các ngành kinh tế- xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực y tế. Việc ứng dụng đã được xã hội thừa nhận và mang lại hiệu quả cho phát triển kinh tế xã hội, trước hết phục vụ cho công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, phát triển nông nghiệp bền vững, phục vụ công nghiệp xuất khẩu nông thủy sản và công nghiệp dầu khí, … trong đó, việc ứng dụng bức xạ trong y tế phải kể đến hiệu quả của việc soi, chiếu, chụp X quang chẩn đoán, khám chữa bệnh.

            Máy chụp X quang là một thiết bị sử dụng phổ biến trong chẩn đoán hình ảnh, phương pháp tạo ảnh là sử dụng tia X (tia Roentgen) để xây dựng và tái tạo lại hình ảnh về cấu trúc bên trong cơ thể. Những hình ảnh này cung cấp thông tin có giá trị trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh. Trong lĩnh vực y tế, máy X–quang giữ vai trò quan trọng, giúp cho y bác sĩ chẩn đoán bệnh một cách dễ dàng, chính xác và nhanh chóng.

Máy chụp X quang được sử dụng rộng rãi và phổ biến trên khắp cả nước, bất cứ bệnh viện lớn hay nhỏ, từ trung ương đến địa phương. Các ứng dụng của X quang chẩn đoán gồm khảo sát cấu trúc các bộ phận của cơ thể như chụp sọ não, chụp xương khớp, chụp cột sống, chụp bụng, chụp phổi, chụp dạ dày, chụp hệ tiết niệu, chụp mạch, …

          Cơ sở vật lý của máy chụp X quang dựa trên tính chất của tia X (tia Roentgen). Tia X được nhà bác học người Đức Wilhelm C.Roentgen phát hiện ra vào năm 1895, với phát minh này ông nhận được giải thưởng Nobel vào năm 1901. X quang là một loại bức xạ năng lượng cao, các máy chụp X quang phát ra các chùm tia X. Tia X được tạo ra từ sự thay đổi quỹ đạo của electron khi nó đang chuyển động có gia tốc đến gần 1 hạt nhân, khi quỹ đạo của tia X thay đổi, 1 phần động năng (là năng lượng của 1 vật thể có được khi chuyển động) của electron sẽ bị mất đi và chính năng lượng này chuyển thành bức xạ điện từ, phát ra tia X.

          Tia X là một dạng của sóng điện từ. Nó có bước sóng trong khoảng từ 0,01 đến 10 nanômét và năng lượng từ 120 eV đến 120 keV. Bước sóng của nó ngắn hơn tia tử ngoại nhưng dài hơn tia gamma.

Tia X truyền thẳng và có khả năng xuyên qua vật chất, qua cơ thể người. Sự đâm xuyên này càng dễ dàng khi cường độ tia càng tăng. Chính vì độ xuyên sâu của tia X cao nên người ta dùng để chụp những bộ phận cứng như: xương, răng, không dùng để chụp mô. Tuy nhiên, tia X có khả năng gây ion hóa hoặc các phản ứng có thể nguy hiểm cho sức khỏe con người, do đó bước sóng, cường độ và thời gian chụp ảnh y tế luôn được điều chỉnh cẩn thận để tránh tác hại cho sức khỏe con người.

Ngoài ra, tia X có tính bị hấp thu: sau khi xuyên qua vật chất thì cường độ chùm tia X bị giảm xuống do một phần năng lượng bị hấp thu. Đây là cơ sở của các phương pháp chẩn đoán X quang và liệu pháp X quang.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Quảng Nam có khoảng 40 cơ sở hoạt động trong lĩnh vực X-Quang y tế, với khoảng 85 thiết bị X-Quang y tế được vận hành bởi hơn 105 nhân viên bức xạ. Cơ bản tất cả các cơ sở sử dụng thiết bị X quang Y tế trên địa bàn tỉnh đều  chấp hành việc đảm bảo an toàn bức xạ khi tiến hành công việc bức xạ. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một số cơ sở chưa tuân thủ các yêu cầu, nguyên tắc trong việc vận hành thiết bị X quang y tế, vẫn còn mang tính đối phó và hình thức. Một số nhân viên của các cơ sở vẫn chưa được cập nhật đầy đủ các kiến thức về đảm bảo kiến thức an toàn bức xạ trong việc vận hành thiết bị X quang Y tế.

Vì vậy việc hiểu rõ nguyên lý hoạt động của máy X quang để hạn chế đến mức thấp nhất những tác hại của tia X trong quá trình vận hành thiết bị là điều hết sức cần thiết cho các nhân viên tại các cơ sở sử dụng thiết bị X quang Y tế.

          Nguyên lý hoạt động của máy chụp X quang được mô phỏng như sau: Chùm tia X sau khi truyền qua vùng thăm khám của cơ thể thì suy giảm do bị hấp thụ bởi các cấu trúc. Sự suy giảm này phụ thuộc vào độ dày, mật độ của các cấu trúc mà nó đi qua. Cuối cùng, chùm tia tác dụng với bộ phận thu nhận (film, detector, màn chiếu…) và xử lý hình ảnh để cho ra kết quả, bộ phận thu nhận và xử lý hình ảnh là điểm khác biệt lớn nhất giữa các thế hệ máy X quang.

 

http://lab.info.vn/images/ams/thumb_637_he%20thong%20may%20X-Quang%20Tia%20X%20PLD5000B.JPGKết quả hình ảnh cho máy chụp x quang

(Hình ảnh máy chụp X quang)

          Để phát huy tiện ích của máy chụp X quang và hạn chế thấp nhất những rủi ro trong quá trình vận hành máy chụp X quang,  cần chú ý đến các nguyên tắc sau:

- Nhân viên X quang phải hiểu rõ ba nguyên tắc cơ bản của an toàn bức xạ là khoảng cách (tăng khoảng cách tránh xa thiết bị phát tia X), thời gian ( giảm bớt lượng thời gian ở gần thiết bị phát tia X) và che chắn (tăng cường mức độ che chắn).   

- Chỉ những người xét thấy cần thiết mới được ở lại trong phòng máy khi máy phát tia X, những người này phải đứng xa chùm tia, mặc đồ bảo hộ và tốt nhất là đứng sau tấm chắn bảo vệ. Bất kỳ ai không đứng sau màn bảo vệ phải mặc áo bảo vệ thích hợp. Họ cũng phải đứng cách xa bệnh nhân trừ khi có yêu cầu. Các nhân viên cần tránh bị chiếu xạ trực tiếp ngay cả khi đã được bảo vệ.

- Nhân viên bức xạ phải luôn đeo liều kế cá nhân khi làm việc với tia X (đeo dưới tạp dề chì) và thực hiện việc đọc liều kế đúng quy định 3 tháng/ 1 lần.

- Cửa ra vào phòng máy phải đóng trong suốt thời gian phát tia X.

- Chỉ sử dụng X quang di động trong các trường hợp bệnh nhân không thể di chuyển đến phòng chụp cố định. Nhân viên bức xạ sử dụng máy X quang di động phải giữ khoảng cách đến bệnh nhân và ống phát tia X tối thiểu là 2m và phải luôn mang tạp dề chì để bảo vệ.

- Khi chiếu chụp trẻ em, người lớn có thể đỡ trẻ em nhưng không phải là người đang mang thai; người này phải được hướng dẫn đầy đủ và mặc đồ bảo hộ. Khi cần nâng đỡ bệnh nhân, cần sử dụng máy X quang có hệ thống đóng mở trường xạ. Trong những trường hợp đặc biệt, người trợ giúp cần phải được theo dõi liều bức xạ cá nhân và nếu liều bức xạ vượt quá mức 1,5mSv, cần phải báo cáo cho người phụ trách an toàn bức xạ để có biện pháp kiểm soát an toàn.

- Chỉ tiến hành chỉ định cho phép chụp X quang khi người bệnh thật sự cần thiết phụ vụ cho quá trình khám bệnh nhằm tránh sự chiếu xạ không cần thiết.

- Không được sử dụng thiết bị X quang mới lắp đặt khi chưa tiến hành việc kiểm tra chất lượng, yêu cầu này được quy định cụ thể tại Thông tư liên tịch số 13/ 2014/TTLT – BKHCN – BYT ngày 9/6/2014 giữa Bộ Khoa học&Công nghệ và Bộ Y tế.

- Không để chùm tia bức xạ chiếu trực tiếp vào những phần của cơ thể bệnh nhân không có yêu cầu khám nghiệm, đặc biệt là ngực phụ nữ (vú) và cơ quan sinh dục, trừ khi có yêu cầu chỉ định kiểm tra của bác sỹ điều trị. Hướng đi của tia bức xạ qua cơ thể người ảnh hưởng rất lớn đến phân bố liều hấp thụ đối với các cơ quan nhạy bức xạ. Hướng từ phía sau ra phía trước trong chụp phổi ít ảnh hưởng hơn tới chức năng vú so với hướng từ phía trước ra phía sau.

- Đối với bệnh nhân ở độ tuổi sinh sản và trẻ em cần phải che chắn bộ phận sinh dục trước khi tiến hành chiếu chụp, trừ khi sự che chắn gây ảnh hưởng tới yêu cầu kiểm tra.

- Trường xạ nên được khu trú tại những chỗ cần khám nghiệm. Đặc biệt cần áp dụng điều này một cách nghiêm ngặt đối với chiếu chụp cho trẻ em. Vị trí khu trú chùm tia được kiểm tra bằng hệ thống chiếu sáng. Hệ thống đóng mở chùm tia và đèn chiếu sáng phải thường xuyên được kiểm tra. Khoảng cách từ điểm hôi tụ đến bề mặt da không bao giờ được ngắn hơn 30cm và không nên dưới 45 cm đối với máy cố định; chụp phổi không được dưới 60cm.

- Người vận hành phải luôn nhìn rõ bệnh nhân và các lối ra vào phòng máy tia X. Phòng điều khiển và bàn điều khiển phải có kính chì ở các cửa sổ,…

          Chất phóng xạ nói chung và tia X nói riêng có thể ảnh hưởng tới cơ thể theo nhiều cách, và các hậu quả xấu mà việc tiếp xúc với chất phóng xạ gây ra đối với sức khỏe con người có thể không nhận thấy trong nhiều năm. Các ảnh hưởng xấu đối với sức khỏe có thể là từ các phản ứng nhẹ, ví dụ như da đỏ ửng, tới các ảnh hưởng nghiêm trọng như ung thư và tử vong, tùy thuộc vào lượng chất phóng xạ mà cơ thể hấp thu (liều lượng), loại chất phóng xạ, cách thức tiếp xúc và thời gian tiếp xúc. Việc tiếp xúc với chất phóng xạ với một liều lượng lớn trong một thời gian dài có thể gây tử vong trong vòng một vài ngày hoặc vài tháng; vì vậy, cần thiết phải tối ưu hóa an toàn bức xạ trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc trong quá trình vận hành thiết bị.Tối ưu hóa an toàn bức xạ trong X quang chẩn đoán là lựa chọn các thông số kỹ thuật của máy để có thể nhận được một phim có chất lượng tốt nhất, giúp bác sỹ lâm sàng chẩn đoán đúng bệnh/vị trí tổn thương,… nhưng mức độ rủi ro gây bởi bức xạ ion hóa của tia X đối với bệnh nhân, bác sỹ và dân chúng xung quanh là thấp nhất./.

[Trở về]
 
Tin mới hơn
TẠO LẬP, QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG NHÃN HIỆU LÀ CƠ SỞ PHÁT TRIỂN CÁC SẢN PHẨM ĐẶC TRƯNG CỦA TỈNH QUẢNG NAM
PHÁT TRIỂN THƯƠNG HIỆU TƠ, LỤA QUẢNG NAM
Ứng dụng khoa học công nghệ trong việc trồng sâm, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tham gia phát triển sản phẩm sâm
Hội sâm núi Ngọc Linh và quế Trà My Quảng Nam
Đào tạo về an toàn, kiểm soát bức xạ và hạt nhân
Diễn tập ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân trên địa bàn tỉnh Quảng Nam năm 2017
MỘT SỐ TÍNH CHẤT, CHẤT LƯỢNG, DANH TIẾNG CỦA SẢN PHẨM SÂM CỦ MANG CHỈ DẪN ĐỊA LÝ “NGỌC LINH”
YẾU TỐ ĐẶC THÙ VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÙNG TRỒNG SÂM NGỌC LINH
Mở rộng Hội Quế Trà My gắn với phát triển sâm Ngọc Linh
Tập huấn đăng ký và khai thác sáng kiến
Đầu Trước Sau Cuối
Tin cũ hơn
Tập huấn về công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ
HOÀN THIỆN, NỘP BỔ SUNG VÀ GIA HẠN THỜI GIAN NỘP HỒ SƠ XÉT, CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN CẤP TỈNH
Một số văn bản, tài liệu liên quan đến hoạt động sáng kiến
NGHIỆM THU DỰ ÁN “QUẢN LÝ VÀ PHÁT TRIỂN CHỈ DẪN ĐỊA LÝ TRÀ MY CHO SẢN PHẨM QUẾ CỦA TỈNH QUẢNG NAM”
TẬP HUẤN HƯỚNG DẪN KIẾN THỨC VỀ ỨNG PHÓ SỰ CỐ BỨC XẠ HẠT NHÂN
Quế vỏ Trà My chỉ dẫn địa lý được bảo hộ
Trao quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý Quế Tra My
Cấp lại giấy chứng nhận tổ chức đủ điều kiện hoạt động giám định sở hữu công nghiệp
Cấp giấy chứng nhận tổ chức đủ điều kiện hoạt động giám định sở hữu công nghiệp.
Trang 1 của 1 Đầu Trước Sau Cuối